Basılmış olan kitap, mecmua, broşür ve buna benzer bütün yazılı veya resimli işlerin bulunduğu kağıtların sayfa ve forma sırasına göre katlanıp bir araya getirilmesi ve bunların blok teşkil ettikten sonra üzerlerine muhafaza olarak bir kap geçirilmesi ve bunların blok teşkil ettikten sonra üzerlerine muhafaza olarak bir kap geçirilmesi veya dağılmaması için birbirlerine tutturulması ve bunun gibi işlemlere ciltleme, bu sanata da mücellit sanatı denilmektedir.
Bu sadece genel tanı olarak geçerli izahattır. Mücellit sadece bir kitabın, bir mecmuanın ciltlenmesi anlamına gelmez. Örneğin, baskı makinesine basılmak için bir iş geldi. Basılacak kağıdın makineye istenilen ebatta kesilerek yüklenecek hale gelmesi de .
Baskı sonrası formaların birbirini takip edecek şekilde sayfa numarası ile katlanması yine sıra ile dikilmesi veya tel dikişle tutturulması ( zımbalanması), pliyaj yapılması, gofre gibi işlemlerden geçmesi hepsi mücellit işidir.
Günümüzde mücellit işçiliği son derece ilerlemiştir. Teknolojinin gelişmesi ile formaların harmanlanması, dikişli tutkalı , kapak takması, kesme işlemleri, hatta paketleme işlemleri bile (poşetleme) makineler tarafından yapılmaktadır.
Baskı sonrası , basılan bir işin son durumunu gösteren bir ayna görevini yerine getirmektedir.
Hazırlığı, filmi kağıdı baskısı ne kadar mükemmel olsa da bu işin mücellithaneden çıktıktan sonraki görünümü ve kalitesi gerçek bir sanattır.
Günümüzde yaşadığımız bazı hatalı ciltlemelerden kaynaklanan ve bizleri rahatsız eden (mutlaka yaşadığımız) olayları hatırlayalım. Bir kitap almak istiyorsunuz. Beğenmiş olduğunuz kitabı elinize aldınız. Cilt kapağı eğri yapıştırılmış, formalar karışmış, selofan kabarmış, kenar kesimleri eğri ve yanlış kesilmiş siz bu kitabı alır mısınız? Yoksa bu hataların yapılmamış olduğu daha düzgün bir kitabı mı tercih edersiniz?
İşte burada baskı sonrasının en önemli kısmı olan mücellit işinin ne kadar önemli olduğu ortaya çıkmaktadır.
Ciltçilik Terimleri
Kırım :Basılan bir işi verilen ebada göre kırılmasıdır.
Katlama :Kağıdın istenilen ölçüde katlanması
Harmanlama :Formaların, cilt öncesi kitap birimi haline getirilmek üzere sırayla yan yana veya iç içe dizilmesidir.
Kapak Takma :Amerikan ve iplik dikiş veya tel dikişli kitaplarda kapağın ilavesi.
Perforaj :Delik açma ( basılan bir işin aynı sayfa üzerinden rahat koparılabilmesi için sık aralıklarla açılan delik işlemi - zımbalama işlemi)
Pilyaj :Cilt işlerinde, katlamayı kolaylaştırmak için karton veya mukavva üzerinde oyuk açmak.
Tel Dikiş :En az (ortadan kırılmış) iki yaprağın birbirine tel ile zımbalanması
Omega Tel Dikiş :Dosyalara takabilmek için tel dikişin sırtı kambur şeklindeki çeşidi.
Amerikan Cilt :Basılan bir işi verilen ebada göre kırılmasıdır.
İplik Dikiş :(Düğümlü - Atlamalı - Normal ) olarak çeşitleri olan ve harmanlanan formaların iplik ile birbirlerine sırt kısımlarından tutturulma işlemi.
Şiraze :Kitapların kapağa bağlandıkları yerin iki ucunda ibrişimden örülen ince şerit.
Kurdele :Kitapların aralarında ayraç görevi yapan, hatırlanmasını istediğimiz sayfa arasına bırakılan kumaş parçası.
Numaratör :Birbirini takip eden sayfalar veya perforaj ile ayrılmış karşılıklı sayfaların takibi için istenilen yerlere baskı sonrası yapılan numara koyma işlemi.
Varak :Tabaka Halindeki yaldız.
Taslamak :Hazırlanmış kitap kapağının cilt bezi ile kaplanması ve kapağın yan kağıdı ile birleştirilmesi işlemi.
Istaka :İçbükey olarak oyulmuş uçları ile cilt sırtını yuvarlaklaştırdıktan sonra düzeltmeye yarayan tahta ve kemikten yapılan mücellit aleti.
Spiral :Yaprak halinde veya forma halinde olan harmanlanmış bir işin sırt ve herhangi arzu edilen yerinden delinerek ve istenilen yerin başından sonuna kadar özel telle birleştirilme işlemi.
Şömiz(gömlek) :Genellikle kitapların kapakları üzerine geçirilen baskılı koruma kapakçığı.
Gofre :Kalın kağıt veya karton üzerine içten veya dıştan olmak üzere yapılan baskı kabartma.
Pres :Altta ve üstte aynı ölçüde iki tablası bulunan, üstte sıkma işlemini yapan bir bölümü olan, ciltleme işlemi biten işin kapağı takıldıktan sonra (kurumadan) cilt bezi mukavvaya yapışırken arada kalabilecek hava kabarcıklarının giderilmesi işleminin yapıldığı makineler.
